Upadłość konsumencka jest specjalnym postępowaniem sądowym dla osób fizycznych, które nie są w stanie spłacić swoich zobowiązań finansowych. Umożliwia uzyskanie odroczenia terminów płatności lub umorzenia części długów oraz ochronę przed wierzycielami. Polega na ogłoszeniu przez dłużnika niewypłacalności, czyli niemożności wykonania obowiązków finansowych wobec swoich wierzycieli.
Główne cele upadłości konsumenckiej to rehabilitacja finansowa dłużnika, czyli umożliwienie mu rozpoczęcia nowego życia bez zadłużeń, wyrównanie szans w społeczeństwie oraz ochrona interesów zarówno dłużnika, jak i jego wierzycieli.
Dłużnik, który chce ogłosić upadłość konsumencką, musi spełnić określone warunki, takie jak:
- nieprowadzenie działalności gospodarczej,
- brak możliwości spłaty długów w terminie,
- posiadanie przynajmniej dwóch wierzycieli.
Postępowanie upadłościowe prowadzi sąd. Przed ogłoszeniem upadłości, dłużnik przedstawia sądowi swój majątek oraz zobowiązania na specjalnym formularzu. Następnie sąd podejmuje decyzję dotyczącą umorzenia części lub całości długów dłużnika, a także przy współpracy z syndykiem, tworzy plan spłaty pozostałych zobowiązań w oparciu o możliwości finansowe dłużnika.
W trakcie postępowania upadłościowego dłużnik jest zobowiązany do współpracy z syndykiem, który zarządza jego majątkiem i kontroluje wydatki. Dłużnik musi również przedstawiać sądowi i syndykowi informacje dotyczące swojej sytuacji majątkowej oraz dochodów.
Po zakończeniu spłaty ustalonych rat, dłużnik otrzymuje postanowienie sądu o umorzeniu długów. Wcześniej sąd bada, czy dłużnik odpowiednio wywiązywał się z planu spłaty (cyklicznie raz do roku).
Jednakże nie wszystkie rodzaje długów mogą zostać umorzone w wyniku upadłości konsumenckiej, na przykład alimenty, kary grzywny czy długi z tytułu działalności przestępczej. Pozostałe zobowiązania, wynikające również z innych tytułów niż kredyty i pożyczki, mogą być ujęte w spisie wierzycieli we wniosku upadłościowym.